Айылҕаттан айдарыылаах маастар, ураты суоллаах уһуйааччы, кэрэ киһи

И.Е.Винокуров аатынан Намнааҕы педколледж аһыллан үлэлиэҕиттэн, Эҥсиэлибит хочото өрөспүүбүлүкэ араас муннуктарыттан айар куттаах, тарбахтарыгар талааннаах үлэһиттэр үүнэр-сайдар биһиктэринэн буолар: үгүс дьон олохсуйа хаалан, Намы иккис дойдуларынан ааҕаллар. Олор истэригэр киирсэр бу ый 9 күнүгэр 65 сааһын туолбут норуот маастара, СӨ уонна РФ үөрэҕириитин, СӨ култууратын туйгуннара, учууталлар учууталлара; колледж, Бүлүүчээн уонна  Нам нэһилиэктэрин, Сунтаар уонна Нам улуустарын Ытык киһилэрэ, СӨ биллиилээх дьоннорун сырдатар энциклопедияҕа киирэр үрдүк чиэскэ тиксибит, «Норуот уус-уран айар дьоҕура арыллыытыгар өҥөлөрүн иһин» мэтээлинэн уонна СӨ Бырабыыталыстыбатын кыһыл көмүс чаһытынан наҕараадаламмыт уран тарбахтаах, кэрэни кэрэһэлиир дьоһун киһибит, «Олоҥхо дойдутунан» аатырар Сунтаар Кэрэ Хотуна - Понохова Зинаида Дмитриевна. Кини ийэтэ эрдэ өлөн, үс бииргэ төрөөбүт кыргыттары эбэлэрэ Марфа Николаевна уонна аҕалара Дмитрий Егорович көрөн-истэн улаатыннарбыттар.

Зина кыыс, кыра сааһыттан сүрэҕинэн мөлтөх буолан, элбэхтэ балыыһаҕа эмтэммитэ, үрүҥ халааттаах эмчиттэри аанньал курдук көрөрө, улааттаҕына, быраас буолар ыра санаалааҕа. Ол баҕата, доруобуйатын туругунан, кыайан туолбатаҕа. Ону Зинаида Дмитриевна маннык ахтар: «Куоракка университекка да, медучилищеҕа да чугаһаппатахтара. Ол саҕана медсправканы, доруобуйа туругун кытаанахтык көрөллөрө. Үөрэххэ киирбэккэ, дьиэбэр төннөөрү сырыттахпына, убайым Егор Гаврильевич иис үөрэҕэр киллэрэн, мин дьылҕабар улахан оруолу оҥорбута. Ол үөрэнэ сылдьан, устудьуоннар  ортолоругар ыытыллыбыт республиканскай «Идэтигэр бастыҥ» күрэххэ кыайбытым. Онтон салгыы региональнай күрэххэ Артем  куоракка тиийэн, 5 бастыҥ иһигэр киирэн, үөрэн-көтөн кэлбитим». Бу кини бастакы ситиһиилэрэ сүргэтин улаханнык көтөхпүттэрэ, кыайыыларга кынаттаабыттара саарбаҕа суох.

Зинаида үлэтин 1974 с. Нам оройуонун олох-дьаһах кэмбинээтигэр Ушницкая Мария Петровна салайааччылаах бастакы нүөмэрдээх дьахтар таҥаһын тигэр биригээдэҕэ саҕалаабыта, онно саамай уустук иистэри тигэллэрэ. Манна даҕаны кини биир бастыҥ иистэнньэҥ буоларын көрдөрбүтэ.

Зинаида Дмитриевна Дьылҕа Хаан ыйааҕынан, саха ииһигэр үрдүк таһымнаах уһуйааччы, маастар буолар анала тардан, 1977 с. педучилищеҕа үлэлии кэлэр. Ол саҕана тэрилтэлэр икки ардыларыгар күрэхтэһии, кэнсиэр бөҕө ыытыллара, онно үҥкүүһүттэргэ, хор ырыаһыттарыгар элбэх таҥас-сап ирдэнэрэ. Дьэ онно кини түүннэри-күнүстэри иистэнэр, улахан илистиилээх үлэҕэ төбөтүн оройунан түһэр. Идэтинэн нуучча тылын учуутала эрээри, айылҕаттан көмүс тарбахтаах, кэлин норуот маастара буола үүммүт, иистэнньэҥ киһиэхэ саамай үрдүк билиниини - «Кыһыл көмүс сүүтүк» наҕарааданы ылары ситиспит - Азарова Валентина Прокопьевна сүбэтинэн-аматынан сыыйа сахалыы таҥастары тигиини саҕалыыр, улахан маастардар Михаил Носов, Елена Аммосова үлэлэрин үөрэтэн, араас музейдар экспонаттарын көрөн, саха норуотун таҥаһын-сабын, ииһин-күүһүн үөрэтиигэ, сөргүтүүгэ, сырдатыыга дьаныһан туран ылсыһар. XVII-XX үйэтээҕи саха таҥастарын сииктэрин, быһыыларын-таһааларын, оһуордарын-бичиктэрин, өҥнөрүн, матырыйаалларын дириҥник үѳрэтэн, оччотооҕу тигии ньымаларын туттан,  иис төрүт үгэстэрин тутуһан, таңастары тигэр, дьон-сэргэ кѳрүүтүгэр таһаарар, устудьуоннары уһуйар. Ол курдук, XVII үйэтээҕи соннор араастарын, XVIII үйэтээҕи Нестэр Дьячковскай-Омуоруйа кинээс кыыһа Сыыдам Сыҥалаабыт-Болугур Айыыта  кэппит кэһиэччигин үтүгүннэрэн тикпиттэрэ.

Маны таһынан Зинаида Дмитриевна аныгылыы быһыылаах саха таҥаһа сайдарыгар ылсыһан үлэлэһэр, 1989 с. өрөспүүбүлүкэҕэ бастакынан «Сардаана» муода тыйаатырын тэрийэр. Манна элбэх устудьуон  умсугуйан туран, кэрэ эйгэтигэр уһуйуллар. «Сардааналар» колледж, улуус,  өрөспүүбүлүкэ таһымнаах тэрээһиннэргэ ситиһиилээхтик кытталлар, салайааччы өрөспүүбүлүкэ бастыҥ учууталларын ахсааныгар киирсэн, Үөрэхтээһин министиэристибэтин дьаһалынан 2000 с. Соҕуруу Кэриэйэ куораттарынан босхо күүлэйдээн кэлэр. Муода тыйаатырыгар сылдьар устудьуоннар саамай умнуллубат түгэннэринэн 1992 сыллаахха Хотугу Африка Тунис судаарыстыбатыгар баран кэлиилэрэ  уонна 2013 с. сэтинньи 21-24 күннэригэр Санкт-Петербург куоракка ыытыллыбыт XVI норуоттар икки ардыларынааҕы бэстибээл-куонкурустарыгар кыттан, кыайыы өрөгөйүн билбиттэрэ, Гран-при буолары ситиспиттэрэ буолар.

Зинаида Дмитриевна дьарыктыыр, иискэ уһуйар кыргыттарынаан хатыламмат кэрэ кѳстүүлээх «Сардаана», «Кыталыктар», «Табык», «Эскадрон», «Түүҥҥү фея», «Муора долгуна», «Дьыл кэмнэрэ», «Кыайыы сарыала», «Биэчэр таңастара», «Аныгылыы быһыылаах саха таңастара», «Сүктэр кыыс таҥаһа», «Ыһыахха кэтиллэр таңастар», «Тэттик халадаай ырбаахылар», «Милитэри» коллекциялары айаллар. Кэрэ кыргыттар куонкурустарга ситиһиилээхтик кытталлар, бириистээх миэстэлэргэ тиксэллэр, кѳрѳѳччүлэр кэрэхсибиллэрин ылаллар. Мисс «Виртуальная Якутия» уонна Мисс «Якутия» куонкурустар кыттыылаахтарынан буолбуттара: Люда Борисова, Саша Герасимова, Айта Иванова, Роза Афанасьева. Олортон Саша Герасимова «Мисс Национальный костюм» анал аакка тиксибитэ; Лена Стручкова, Лена Корякина, Туяра Рехлясова, Роза Афанасьева «Мисс Эҥсиэли» куонкурус кэрэ куоларынан буолбуттара; Анна Софронова «Студенческая весна» куонкуруска «Көрөөччүлэр биһирэбиллэрэ» бириискэ тиксибитэ. Бу кыргыттар таҥастарын-саптарын, тутталларын-хапталларын Зинаида Дмитриевна кѳрѳн-истэн, чочуйан биэрэр.

Норуот маастара бэйэтин баай уопутун бар дьонунуун үллэстэр сырдык ыралаах буолан, 4 кинигэни бэчээттэтэн таһаартарда. Ол курдук, 1996 сыллаахха «Сардаана - муода тыйаатыра»  бастакы кинигэтэ күн сирин кѳрөөт, тута атыыланан бүппүтэ. Иккис кинигэтэ 2006 сыллаахха «θбүгэ таңаһын сѳргүтэн» диэн сүрэхтэммитэ, нөҥүө сылыгар «Сыл бастыҥ кинигэтэ»  номинацияҕа лауреат буолбута, ааптар Бүтүн Арассыыйатааҕы кинигэ таһаарааччылар ассоциацияларын Дипломунан наҕараадаламмыта.Yһүс кинигэтэ 2011 сыллаахха «Ыһыах таҥаһа» ааттанан тарҕаммыта, элбэх иистэнньэҥнэргэ кѳмѳ-ньыма буолар, ол кэннэ 2016 с. «Саха талба таҥаһа» кинигэни таһаартарда.

Зинаида Дмитриевна маастар быһыытынан саамай улахан ситиһиитинэн тыйаатырга дьарыктаммыт оҕолоро, кэлин үлэһит буолан баран, бэйэлэрэ муода устуудьуйаларын, иис куруһуоктарын тэрийэн, муода айааччыларынан буолбуттарын ааҕар. Дьокуускайга  Татьяна Пинигина, Дора Николаева, Евдокия Гоголева, Хаҥаласка мини-муода тыйаатырдаах Прасковья Максимова, Намҥа Лия Гоголева, о.д.а., уһуйааннарга Роза Афанасьева, Прасковья Иванова, Ольга Слепцова кыра саастаах оҕолору кытта ситиһиилээхтик үлэлии сылдьаллар; Сунтаарга Евдокия Бродникова, Аммаҕа Лия Филиппова бэйэлэрэ иистэнэр сыах аһан, нэһилиэнньэни кытта үлэлии олороллор.

Үрдүк таһымнаах уһуйааччы сылын аайы устудьуоннарга курсовой, дипломнай үлэлэри толотторор. Кини үѳрэнээччилэрэ саха таңаһын эгэлгэтин эрэ буолбакка, чаппараахтары, дэпсэлэри, бэрэмэдэйдэри, сахалыы үтүлүктэри, киэргэллэри, суумкалары, паннолары, Хотугу норуоттар түһүлүктэрин тигэллэр, бары кэриэтэ туйгун сыананы ылаллар. Үлэлэр  быыстапкаларга, кѳрүүлэргэ туруоруллан хайҕаналлар, колледж аатын ааттаталлар. Ол курдук, 2010 с. «Школа. Учитель. Искусство»  XIII Бүтүн Арассыыйатааҕы устудьуоннар уонна преподавателлэр үлэлэрин кѳрүү  быыстапкатыгар бүтүн 5 үлэ I уонна II истиэпэннээх дипломнарынан наҕараадаламмыттара.

Зинаида Дмитриевна кыыһа Айылҕаана, ийэтин туйаҕын хатаран, оскуолаҕа үѳрэнэр сылларыттан муоданы айар. Кини Технология уонна дизайн колледжын ситиһиилээхтик бүтэрэн, Арктическай институт «Муоһу кыһааччы» салаатыгар 4-с кууруска үөрэнэр. Айылҕаана 2008 с. «Хотугу сулус» куонкуруска кыттан, «Бастыҥ модельер» ааты ылбыта, ол сыл «Дьүкээбил уота» III өрөспүүбүлүкэтээҕи муода бэстибээлигэр Гран-при, кэлин «Саһарҕа» авангарднай муода күрэҕэр кыайыылаах үрдүк аатын сүкпүтэ.

Эдьиийэ Зоя Дмитриевна, үөрэҕин бүтэриэҕиттэн - финансовай техникумҥа үөрэх чааһыгар дириэктэри солбуйааччы, балта Александа Дмитриевна  «Бичик» кинигэ таһаарар кыһаҕа учуобунньуктар эрэдээктэринэн үлэлиир.

Юбилярбыт - салайааччы, педагог быһыытынан эдэр ыччаттарга тылын ылыннарар үтүѳ сүбэһит, бэйэтин дьыалатыгар бэриниилээх маастар уонна киһи быһыытынан үрдүк култууралаах, эйэҕэс майгылаах, сытыары сымнаҕас киһи. Түгэнинэн туһанан, күндү кэллиэгэбитин  төрөөбүт күнүнэн итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибит, чэгиэн-чэбдик доруобуйаны, айымньылаах үлэтигэр өссө үрдүк ситиһиилэри, кэллиэгэлэрин, үөрэппит оҕолорун, чугас дьонун уонна кыыһын махталларыгар-тапталларыгар угуттанан, уһуннук, дьоллоохтук олороругар баҕарабыт.

 

Прасковья Байанаева, Тамара Румянцева, Намнааҕы педколледж уһуйааччылара

Комментарии

Отправить комментарий

By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.
RSS-материал